Tadzjiekse hygiëne

geschreven door: Judith Zijlstra

Als een land arm is en de helft van de bevolking maar zo’n 2 dollar per dag te besteden heeft, hebben andere zaken -die we in Nederland heel gewoon vinden- soms iets minder prioriteit. Dat geldt ook voor hygiëne; op dit gebied valt er namelijk nog veel te verbeteren in Tadzjikistan. Het probleem met een gebrekkige naleving van hygiëne is dat de gevaren en de gevolgen ervan pas op de lange termijn zichtbaar worden. Dus een goede persoonlijke hygiëne wordt vaak onterecht als een ‘luxe’ gezien, terwijl het juist zo’n essentieel onderdeel van iemands gezondheid is. Het is daarom zaak om het belang van een goede hygiëne en persoonlijke verzorging goed uit te leggen. Want als je nooit je tanden poetst levert dat misschien op de korte termijn niet veel problemen op. Maar als je op je 18e een kunstgebit nodig hebt omdat je tanden in zo’n slechte staat zijn, snap je pas waarom je vader of moeder je elke avond achter de kont zat om je tanden te poetsen voor het slapen gaan.

In het studieproject heeft een goede naleving van hygiëne een hoge prioriteit. Zeker voor gehandicapte kinderen is het van belang dat ze goed te eten krijgen en dat het eten op de juiste manier bereid is. En om de verspreiding van ziektes en bacteriën te voorkomen, is het essentieel dat kinderen voor het eten hun handen wassen. Dingen die we in Nederland als vanzelfsprekend ervaren, zoals drie keer per week (of vaker) douchen, is hier echt een luxe. Sommige kinderen doen dit nooit uit henzelf en moeten hier echt in gestimuleerd worden.

Voor veel kinderen in Tadzjikistan, en ook de kinderen in ons project, geldt dat ze dit goede voorbeeld nooit of niet voldoende van hun ouders hebben meegekregen. Dit komt niet alleen door het gebrek aan onderwijs en voorlichting op dit gebied, maar ook vanwege het gebrek aan faciliteiten die een goede hygiëne kunnen bevorderen. Vooral op het Tadzjiekse platteland is er vaak geen stromend water en riolering en is er niet de hele dag elektriciteit. Hierdoor wordt jezelf schoon houden nog een hele uitdaging.

Zo was ik twee weken geleden uitgenodigd voor een bruiloft in een dorp in het noorden van Tadzjikistan, en aangezien een Tadzjiekse bruiloft meerdere dagen duurt bleef ik ook een nachtje slapen. De familie had een prachtig groot huis met meerdere verdiepingen en het leek erop dat het van alle gemakken was voorzien. Maar toen ik naar de wc moest, werd ik naar een huisje achterin de tuin gebracht waar geen licht –noch riolering- was. Ook mijn wens om na afloop mijn handen te wassen werd een hele onderneming. Aangezien er nergens in of rond het huis een wasbak was moest er waterkan worden gehaald die in de tuin over mijn handen werd gegoten. Hetzelfde scenario gold voor het tandenpoetsen ’s avonds; ik was dan ook de enige die hier de moeite voor nam. Met behulp van de waterkan was ik genoodzaakt het schuim van de tandpasta in de tuin te spoelen. Een douche kon ik wel vergeten, want dat deden ze daar maar eens per week met een teil koud water.

Dit alles deed mij realiseren dat een doorsnee Tadzjiek het waarschijnlijk teveel gedoe vindt om elke keer water te vinden om de handen te wassen en het er vaak maar gewoon bijlaat. Toch gaan ze daarna allemaal eten op een kleed op de vloer, en eten ze met hun handen. Hoogstens ligt er een vochtig doekje op het kleed waar mensen even hun kleverige handen aan afvegen. Grote ronde platte broden worden met de handen afgescheurd en over het kleed verspreid. Al het eten wat over blijft, zoals salade en brood, wordt gewoon weer op een stapel gegooid en in de kast of in de vensterbank gelegd (koelkasten worden amper gebruikt aangezien de elektriciteit toch om de haverklap uitvalt).

Na dit avontuur op het Tadzjiekse platteland was ik weer blij om terug in het study-home te zijn, waar we overal wasbakken hebben met stromend water, en zeep, en schone handdoeken. Vlak voor het slapen gaan ben ik niet de enige die mijn tandenpoetst, maar is het een hele drukte bij de badkamer en moet ik achter aansluiten in de rij. In de keuken eten we niet van de grond maar netjes aan tafel, met bord, vork, lepel en mes.

Toch is er een heel proces aan vooraf gegaan om de kinderen dit stap voor stap aan te leren en, uiteindelijk, hen dit uit henzelf te leren doen.

Bijna alle kinderen die nu in ons studieproject zitten woonden voorheen in het internaat in Gissar, waar er van hygiëne uiteraard weinig sprake was. Vanwege een gebrek aan stromend water was het gebruik van een tandenborstel daar overbodig, en werden er voor het eten geen handen gewassen. Als een kind jaren in het internaat verblijft kan je je voorstellen dat ze hier in de loop der tijd aan gewend raken.

In het studieproject moeten we er dan ook veel tijd in steken om de hygiëne weer ‘op peil’ te brengen: ‘s nachts een pyjama aan, met de mond dicht eten, uitleggen hoe je de keuken schoonmaakt, op tijd douchen, schone kleren aantrekken: al die kleine dingen die voor ons in Nederland zo vanzelfsprekend zijn, moeten weer stap voor stap worden bijgeleerd. Bij het ene kind gaat dit meer vanzelf dan bij het andere, maar het feit dat de hele groep kinderen meedoet aan de regels zorgt er natuurlijk wel voor dat elke persoon in het proces wordt meegetrokken. Toch blijft het een belangrijke taak om toe te zien op het douchen, het tandenpoetsen en het schoonmaken, en iedereen in het studieproject zal hier aan moeten meewerken en het juiste voorbeeld moeten geven.